DC&PT - Thời Sự 2018

 

Thời gian nghiệt ngă

và những bước đi oái oăm của lịch sử

 

Tương Lai

 

Mênh mông thế sự để gió cuốn đi số 55

 

Lịch sử là con người nhân với thời gian. Mà thời gian th́ không ngừng cuộn chảy, cuốn theo những biến động dữ dội. Trong miệt mài ḍng chảy ấy, thời gian nghiệt ngă đă xóa nḥa biết bao những điều cứ ngỡ như măi có giá trị, đồng thời làm nổi bật những giá trị không sợ sự khảo nghiệm của thời gian. Lại cũng chính thời gian đang kết nối quá khứ với hiện tại.

 

Người Hà Nội xuống đường ngày 19.8.1945. Ảnh trên mạng

 

Một quá khứ gần và một quá khứ xa đang ḥa quyện, trộn lẫn với nhau trong những biến động của thời cuộc, chất chứa bao câu hỏi cần phải có câu trả lời. Thế nhưng câu trả lời gần với sự thật hơn cả, tiệm cận được với chân lư hơn cả, th́ cũng lại phải cậy vào thời gian. Và rồi, cũng chính thời gian đă tích tụ vô vàn mảnh vụn của niềm tin, của ư chí mà từ đó nảy sinh tư tưởng của một thời đại.

 

Hơn nữa, lịch sử không mấy khi đi một lèo theo con đường thẳng tắp, mà thường khấp khểnh, gập ghềnh tựa như như ḍng sông uốn lượn theo địa h́nh mà nó chảy qua. Có những đoạn sông gấp khúc, lại có lúc tưởng như sông chảy ngược, nhưng thật ra sông vẫn xuôi về biển cả. Vả chăng, lịch sử là một sự vận động trong thế tương quan giữa nhiều lực nhằm t́m ra một hợp lực, vạch ra con đường đi của nó. Ngày từ đầu, và cho đến bây giờ và măi măi, những hợp lực ấy vẫn do các cá nhân hiện thực tạo ra song vẫn không là phụ thuộc hoàn toàn vào cá nhân họ.

 

Người Sài G̣n xuống đường ngày 23.8.1945. Ảnh trên mạng

 

Phải chăng v́ thế mà Hégel cho rằng động cơ của những nhân vật lịch sử, xét đến cùng, không phải là những nguyên nhân cuối cùng của lịch sử. Cái hợp lực tạo ra sức mạnh của một dân tộc để viết nên những trang hào hùng chính là những người theo mệnh lệnh của trái tim đă có mặt đúng lúc, đúng thời điểm cần có họ để tạo ra những đột phá thúc đẩy cuộc sống đi tới. Đó mới chính là đáp số cuối cùng của lịch sử, cho dù những biến động lớn của lịch sử, đặc biệt là những cuộc cách mạng dân chủ, thường được châm ng̣i và khởi động từ một số ít những người đă ư thức và nhận ra được hướng đi của dân tộc và thời đại, rồi lan tỏa trong quần chúng và bị chi phối bởi quy luật tâm lư của đám đông theo cách lây nhiễm chứ không là suy luận.

 

Điều ấy càng cho thấy tiến hóa là một quá tŕnh liên tục làm tăng thêm độ phức tạp cái toàn thể của hệ thống, bằng việc làm nảy sinh thêm nhiều yếu tố mới, nhiều mối tương tác mới, tạo thêm nhiều khả năng xuất hiện những thuộc tính hợp trội mới. Các trật tự do hợp trội mà thành, các thuộc tính do hợp trội mà có, là sản phẩm từ dưới lên, chứ không phải chỉ là do từ trên xuống.

 

Quần chúng nổi dậy phá kho thóc của Nhật để cứu đói năm 1945. Ảnh của Vơ An Ninh

 

Vấn đề là làm sao để sức mạnh từ dưới lên ấy tạo áp lực mạnh mẽ thúc đẩy ư chí và quyết tâm của bộ phận đang nắm quyền nhận ra và t́m cách phát huy sức mạnh hợp trội ấy. Nếu nhận ra được và phát huy được sức mạnh dời non lấp biển đó th́ họ sẽ là người thúc đẩy lịch sử. Ngược lại, do lú lẫn và quá bé mọn về đầu óc đă đông cứng một mớ giáo điều cũ nát, không sao nhận ra được cái mới nên đành chịu sự chi phối của lợi ích hạn hẹp mà cố bám chặt vào lực lượng ngoại bang để duy tŕ cái ghế quyền lực đang sụp đổ nhằm bảo vệ lợi ích! Họ trở thành tội đồ của lịch sử. Tính công minh của lịch sử đă chứng minh cho cái quy luật thép đó.

 

Trong thời đại của internet nối mạng toàn cầu với những tiến bộ kỳ diệu của công nghệ thông tin, nhận thức của đông đảo các tầng lớp nhân dân về cái quy luật thép đó được nâng lên với cấp số nhân khiến cho thủ đoạn ngu dân bằng bưng bít thông tin, hoặc đưa thông tin một chiều theo ư đồ bịp bợm và áp đặt của thế chế toàn trị phản dân chủ đang dần dần bị phá sản. Tiếng nói phản biện của xă hội dân sự, nhất là của trí thức và tuổi trẻ mặc dầu bị ngăn cản hoặc bị đàn áp khốc liệt, vẫn có sức lan tỏa khá mạnh trong xă hội. Không ǵ ngăn nổi những tiếng nói phản biện lúc ôn ḥa bằng những lập luận khó chống đỡ, lúc phẫn nộ bật ra từ sự dồn nén quá mức trước bạo lực cường quyền sử dụng luật rừng. Đó là một nhân tố rất quan trọng cấu thành sức mạnh hợp trội đang là áp lực mạnh mẽ, lay chuyển cục diện, thúc đẩy sự phát triển đất nước trong bối cảnh của khu vực và của thế giới với những biến động dữ dội. Tất cả những điều đo đang đặt dân tộc ta trước những thách đố hiểm nghèo và những cơ may hiếm có.

 

Tuy nhiên cũng đừng quên, vào buổi hoàng hôn của một triều đại, một chế độ, trong cái nhá nhem tranh tối tranh sáng, u u minh minh, không thiếu những hiện tượng, những con người, có khi kết thành những trào lưu, tung hoành ngang dọc khắp nơi, đặc biệt là chiếm lĩnh một không gian không nhỏ trên mạng. Dù muốn dù không cũng phải thấy là điều này đang khuấy động lớp bèo kinh niên dày đặc của quyết sách ngu dân phủ kín mặt nước, che lấp mọi tia sáng chiếu rọi, mọi tiếng động đánh thức đều như ḥn sỏi ném vào, rơi tơm rồi ch́m nghĩm trong khối nước tù đọng! Cho dù thế th́ những khấy động ấy vẫn chỉ đang dừng lại ở sự cựa quậy, đập phá rời rạc và mang tính tự phát, chưa thể hội tụ được một lực mạnh để có thể làm tan ră mảng bèo tù đọng kinh niên kia.

 

Phải chăng nguyên nhân chính là v́ sự khấy động ấy nằm trong vùng ảnh hưởng của một hệ thống giá trị đang bị đảo lộn, bị dập vỡ, giá trị và phản giá trị đan chen vào nhau khiến cho việc xác định được một cái chuẩn chung th́ vẫn đang là chuyện quá cam go. Mà cam go cơ bản là cái tự phong là “chính thống” gánh trọng trách giáo huấn để áp đặt một hệ thống giá trị giáo điều ẩm mốc, th́ lại đang ngày ngày phơi mặt ra giữa thanh thiên bạch nhật quá ĺ lợm “nói vậy mà không phải vậy” gắn liền với những hành động bẩn thỉu tàn ác, dày xéo lên dân chủ và quyền con người với luật rừng thay cho cả một rừng luật chỉ để làm cảnh! “Chính ” đă chuyển thành “tà” th́ sự bung bét lú lẫn ngọng nghẹo đ̣i làm chuẩn sao được.

 

Mặt khác, cam go c̣n do sự ngộ nhận của một số ng̣i bút chưa xác định được rơ ràng mục tiêu của sự chửi rủa lên án, đôi khi chỉ dừng lại ở việc chứng minh sự hiện diện cái tôi của ḿnh, nhằm đánh bóng tên tuổi theo kiểu Herostratus đốt đền Artemis thời cổ đại, hoặc như con ruồi vo ve bên cỗ xe leo dốc lại tự cho ḿnh đang đẩy xe lên trong truyện ngụ ngôn La Fontaine “Cỗ xe ngựa và con ruồi” [La Coche et la Mouche]. Điều này khó tránh khỏi, lịch sử đầy rẫy những chuyện như vậy! Chẳng thế mà ngụ ngôn La Fontaine hay biểu tượng Herostatus lại có sức lan tỏa rộng khắp đến như thế. Thậm chí, ng̣i của một triết gia và là một nhà văn lớn của thế kỷ 20 như Jean Paul Sartre cũng đă dành tâm huyết cho một truyện ngắn viết về một người đàn ông lập kế hoạch phạm tội để trở nên nổi tiếng có tựa đề “Erostrate” trong tập “Le mur” [Bức tường.1939]. “Xem ra, cái thói đời “thuyền đua th́ lái cũng đua”, để rồi “giận con bọ chó, đốt cả đụn rơm” được đúc kết trong các thành ngữ quen thuộc, th́ từ cổ đại cho đến hiện đại chẳng khác nhau bao nhiêu.

 

Uy Viễn tướng công Nguyễn Công Trứ của ta không viết truyện ngắn để nói về “thói đời”, chỉ nhẹ nhàng thâm thúy vài lời răn mộc mạc dân dă chắt lọc từ ca dao, tục ngữ để nói về cái thói phổ biến ấy. Nhưng ngẫm suy kỹ từ mấy câu ngẫu hứng của một tầm vóc thơ rất lớn ấy lại cho thấy những trí tuệ mẫn tiệp, những trái tim đập với nhịp của thế thái nhân t́nh, luôn nhạy bén với chân lư của đời sống:

 

Một lưng một vức kém chi mô

Cho biết chanh chua khế cũng chua.
Đă chắc bữa trưa chừa bữa tối,
Mà tham con giếc tiếc con rô.
Trăm điều đổ tội cho nhà oản,
Nhiều săi không ai đóng cửa chùa…

 

Th́ ra, “tṛ đời” này thật khó tránh, khó bỏ. Chuyện “rơi nước mắt ớt, rớt nước mắt hành” th́ bao đời vẫn thế, nói sao cho xiết, mà nói làm ǵ cơ chứ. Có chăng, trong bối cảnh đất nước đang cần một hợp lực để tạo ra một đột phá đưa dân tộc ta thoát khỏi t́nh trạng lạc hậu và lệ thuộc, th́ hăy ráng mà nhặt nhạnh, vun quén, hun đúc, nhằm quy tụ lại những yếu tố cấu thành sức mạnh hợp trội để tạo ra một đột phá đưa đất nước đi tới th́ khó mà t́m thấy từ những chuyện “vạch tranh t́m ngư­ạ, giáo nứa đâm vư­ờn hoang” kia. Nếu không là ngược lại!

 

Đồng thời, cũng sẽ khó trở thành những nhân tố cấu thành sức mạnh hợp trội với những quan điểm cực đoan nhằm phủ định sạch trơn lịch sử. Quan điểm này có nguy cơ dần dà cuốn hút không ít người chưa am hiểu kỹ càng lịch sử, tác động không nhỏ đến một bộ phận đang dấn thân cho sự nghiệp đấu tranh đ̣i dân chủ và quyền con người. Người ta quên mất rằng “một thế hệ ngoảnh mặt lại với lịch sử là một thế hệ không có quá khứ mà cũng chả có tương lai”! Sẽ thú vị hơn khi biết người nói câu đó lại là Robert A Heinlein, tiểu thuyết gia thành công đầu tiên của thể loại khoa học viễn tưởng trong thời hiện đại! Heinlein được tôn vinh là đă xác lập một chuẩn mực đối với sự hợp lư về khoa học kỹ thuật trong văn học, nhất là trong thể loại khoa học viễn tưởng. Vậy đó! Đến khoa học viễn tưởng mà sự trung thực với lịch sử vẫn phải là một chuẩn mực không được vi phạm.

 

Đành phải đôi chút dài lời v́ làn sóng cực đoan đ̣i phủ định lịch sử sạch trơn đang tiềm ẩn một nguy cơ. Đó là nguy cơ làm phân tán sức quy tụ tạo thành hợp lực những người yêu nước, tập trung vào mục tiêu chống Trung quốc xâm lược đang bảo kê cho chế độ toàn trị phản dân chủ ḱm hăm đất nước. Dù dưới dạng đấu tranh nào, chính kiến nào th́ mục tiêu ấy phải là điểm quy chiếu. Ấy thế mà không dễ để thoát ra khỏi vùng ảnh hưởng của quan điểm này. Nguy hiểm là ở đó.

 

Đành rằng tâm trạng “trăm dâu đổ đầu tằm” là điều khó tránh. Từ một khía cạnh nào đó, trên một chừng mức nào đó, th́ điều ấy có lư do xác đáng của nó. Đó là cái thực trạng bung bét, nh́n đâu cũng thấy hệ lụy của chế độ toàn trị phản dân chủ. Những yếu kém và bất cập của bộ máy quản lư xă hội chịu sự lũng đoạn của thế lực tham nhũng và thối nát đang triệt tiêu những công sức to lớn của mọi tầng lớp nhân dân bằng mọi cách cḥi đạp, len lỏi để vươn lên.

 

Nơi này, nơi kia không thiếu những cố gắng vô bờ bến trong lam lũ, nhẫn nại và sáng tạo của những người từng bán lưng cho trời, bán mặt cho đất, nay từng bước tiếp nhận được những thành tựu của khoa học và công nghệ mới để cố tạo ra những mảng khởi sắc le lói trồi lên, đẩy lùi bớt cái toàn thể u ám. Không thiếu những doanh nhân tài năng biết cách làm giàu một cách chính đáng để vừa lợi nhà vừa ích nước, tạo nên công ăn việc làm cho những người lao động vươn lên thoát nghèo ở những nơi may mắn có được những người c̣n lương tri trong guồng máy cai trị dám đứng về phía công lư để hỗ trợ dân. Những mảng sáng ấy tuy hiếm hoi song cũng làm quang quẻ bớt đi đám mây đen dày đặc của cường quyền và tham nhũng từ cơ sở đến trung ương bị chi phối bởi quy luật đặc quyền càng cao th́ tiền vào càng nhiều, phải có quyền th́ mới có tiền! Cho nên, những mảng sáng đang len lỏi trồi lên vừa manh nha đă dễ dàng bị phũ lấp bởi đám mây đen dày đặc kia. Sự phẫn nộ của lương năng lương tri trong từng con người, trong bất cứ ai, là một thực tế cần vun đắp.

 

Trước hết là lương năng lương tri của những người đă từng đi tiên phong trong cuộc cách mạng dân tộc và dân chủ để đưa dân tộc thoát khỏi ách nô lệ của thực dân Pháp. Họ từng có mặt trên tuyến đầu, chấp nhận sự hy sinh trước tiên trong ba cuộc chiến tranh cứu nước suốt hơn nửa thế kỷ, đưa non sông quy về một mối. Và của triệu triệu người Việt Nam nặng ḷng v́ dân tộc, v́ tổ quốc. Một số không nhỏ những người tiên phong ấy, những người từng dấn thân v́ lư tưởng độc lập, tự do và hạnh phúc của nhân dân, trong đó có những cựu chiến binh thương tật đầy ḿnh, hiện vẫn đang đau đáu một mối ưu tư về vận nước. Từ thân phận riêng tư với những hoàn cảnh không giống nhau mà họ có cách nh́n, cách hiểu về sự phản bội lại những máu xương và mồ hôi lao động của thế hệ đă dấn thân v́ nghĩa lớn như họ. Nhưng dù có cách nh́n, cách hiểu khác nhau thế nào chăng nữa, th́ cái mẫu số chung vẫn sẽ là phẫn nộ trước những toan tính và thủ đoạn của bọn bán nước và lũ cướp nước.

 

Phải đặt cái hiện thực đáng phẫn nộ ấy trong bối cảnh lịch sử cụ thể của nó, truy t́m nguồn gốc cơ bản của nó, như nhiều người đă chỉ ra: Đó là bản chất của một chế độ toàn trị phản dân chủ bất chấp vận mệnh của dân tộc, ĺ lợm và ngoan cố duy tŕ cái ghế quyền lực đă lung lay song vẫn tồn tại được nhờ vào sự hà hơi tiếp sức của Bắc Kinh với nhiều mưu ma chước quỷ, quyết biến Việt Nam thành chư hầu. Trơ tráo và liều lĩnh hơn nữa là dưới áp lực của chúng, một bộ phận trung thành nhất với Bắc Kinh dưới cái mặt nạ “cùng chung ư thức hệ XHCN” lại đang sao chép cái mô h́nh tổng bí thư giữ luôn chủ tịch nước của “Tập hoàng đế”.

 

Đă quá muộn để vạch trần ra đây thủ đoạn nham hiểm của Tập nhằm thâu tóm vào một mối để nắm cho chắc những công cụ đă được chúng dày công rèn giũa, tôi luyện. Có thâu tóm được vào một mối, mới không để sổng con mồi Việt Nam mà cả mấy ngh́n năm cha ông chúng chưa bao giờ từ bỏ và hiện nay lại càng không thể. V́ lẽ ǵ? V́ cái vị trí địa-chính trị đặc thù của bán đảo h́nh chữ S trước Biển Đông trong bối cảnh của những biến động khó lường của khu vực và thế giới.

 

Tham vọng càng ngông cuồng khôi phục lại cái đế chế Trung Hoa đă lụi tàn, vứt bỏ mưu lược “thao quang dưỡng hối” của Đặng Tiểu B́nh, Tập đă không cần dấu ḿnh chờ thời nữa mà công khai phô bày “Giấc mơ Trung Hoa”! Chỉ với kế hoạch “Vành đai và Con đường” mà thực chất là sự giảo quyệt đă bị vạch trần “nước khác trả giá c̣n Trung Quốc hưởng lợi”, th́ theo Bloomberg, Trung Quốc ước tính chi tới 1.300 tỷ USD cho trước năm 2027. Không chỉ có thế. Nhân kỷ niệm 40 năm Trung quốc cải cách và mở cửa do Đặng Tiểu B́nh phát động, Tập đă ngang nhiên tự ḿnh phủ bóng lên h́nh ảnh người khởi xướng chẳng chút e dè. Theo Le Figaro, với việc cho sửa đổi hiến pháp giới hạn hai nhiệm kỳ của chủ tịch nước, Tập đă vứt bỏ mọi quy định do những lănh đạo tiền nhiệm áp đặt để tự khẳng định quyền uy tối thượng và không giới hạn của ḿnh.

 

Một cuộc triển lăm kỷ niệm 40 năm công cuộc cải cách đă được tổ chức tại Bắc Kinh, nhưng cha đẻ của các chương tŕnh cải cách là Đặng Tiểu B́nh lại bị rớt xuống hàng thứ yếu. Triển lăm chủ yếu dành chỗ để ca ngợi công lao của Tập, những tấm áp phích lớn với h́nh ảnh Tập và những câu nói của y được dán kín khắp các bức tường. Với những ǵ đă được nói đến, người ta thấy rơ giấc mộng ngông cuồng của Tập muốn dựng lại đế chế Trung Hoa để thao túng và thống trị thế giới về kinh tế về quân sự. Đă có đến gần 700 “Viện Khổng tử” được Bắc Kinh dựng lên trên nhiều quốc gia của nhiều châu lục nhằm truyền bá văn hóa Trung Hoa, cố làm sống lại những tư tưởng từ thời cổ đại, tân trang chúng lên, nhằm tạo ra cái nhăn hiệu “chủ nghĩa xă hội đặc sắc Trung quốc”!

 

Một biếm họa của Táp chí Punch năm 1943

 

Đă đến lúc phải nhắc cho người đồng hương của A Q của thế kỷ 21 rằng, sự thật luôn tàn nhẫn hơn cái mà y tưởng tượng và có một t́nh cảnh c̣n tồi tệ hơn là mù ḷa nữa khi cố cho là đă thấy cái không hề có và không thể có. Thế giới không ngu như A Q hiện đại tưởng. Người ta ngày càng thấy rơ bộ mặt nham hiểm của cái “siêu cường hung đồ” mà Nixon, trước khi qua đời, đă nói với nhà báo William Safire của New Yok Times ngày 1.5.2000: “chúng ta có thể đă tạo ra một con một quái vật Frankenstein”!

 

Thế rồi, năm tháng trôi đi, thế giới, đặc biệt là người Mỹ, đương nhiên không chỉ họ, mà Châu Âu, Châu Phi, Châu Mỹ Latinh đều đang cảnh giác với những toan tính của ông bạn khổng lồ rất khó chơi. Ở Châu Á th́ theo Bloomberg, làn sóng chỉ trích Trung Quốc tại đây diễn ra ngày càng mạnh mẽ đúng vào thời điểm nhạy cảm khi cộng đồng quốc tế đang ngày càng hoài nghi về ư đồ toàn cầu của Bắc Kinh. Cuộc chiến thương mại Mỹ-Trung do Donald Trump phát động là một phản ứng tất yếu.

 

Trong nền kinh tế điện toán với những bước tiến như vũ băo, đặc biệt là khi mạng 5G đang làm biến đổi thế giới, th́ điều rất đáng lưu ư là công nghệ cao, trận đấu cân năo mới giữa Mỹ và Trung Quốc đang diễn ra khốc liệt. Là đ̣n “cân năo”, v́ mục tiêu của Trung Quốc không phải chỉ để gia nhập vào nhóm các nước có nền công nghệ tiên tiến như Đức, Mỹ, Hàn Quốc hay Nhật Bản mà là để thay thế các nước này. Chính v́ thế mà kể từ 2015, Trung Quốc đă dồn sức để cố vượt Mỹ về các khoản đầu tư cho công nghệ 5G. Dễ hiểu v́ sao mục tiêu của cuộc chiến thương mại do Mỹ phát động vừa rồi trên thực tế là nhằm ngăn chặn Trung Quốc nâng cấp công nghệ, trận đấu quyết định ai sẽ dẫn đầu và ai sẽ chiến thắng cuộc đua mạng di động thế hệ thứ năm. Đ̣n chí mạng này đánh vào Trung Quốc không chỉ về kinh tế, quân sự mà đang làm phá sản cái “giấc mơ Trung Hoa” ngông cuồng của Tập. Phát súng khai hỏa nhằm thẳng vào Công ty Huawei là một trong những đ̣n hiểm ấy của Mỹ, Châu Âu và nhiều quốc gia khác đă thấy ra được những toan tính thâm hiểm của Trung Quốc.

 

Cuộc chiến ấy lại diễn ra khi kinh tế Trung Quốc đang có dấu hiệu tŕ trệ, Tập đang phải hứng chịu áp lực ngày càng lớn trong nội bộ của một xă hội với một tỷ tư dân số mà sự cách biệt giàu nghèo ngày càng doăng rộng ra. Trái với những lời hứa cải cách đưa ra năm 2013, Trung Quốc ngày càng siết chặt các doanh nghiệp tư nhân và tăng cường sự ủng hộ của đảng với khối doanh nghiệp nhà nước khi mà kinh tế tư nhân đă chiếm đến 60%. Chính điều này khiến phe cải cách quan ngại về cái ǵ sẽ xảy ra khi các hoạt động kinh tế bị bóp nghẹt? Cùng với động thái đó, tính chuyên chế, độc tài của Tập đang làm sống lại Mao và vượt lên cả Mao trong việc tập trung quyền lực một cách quá quắt, thanh toán tàn khốc các đối thủ. Vào thời điểm này, dường như Tập nghĩ rằng đă loại trừ được các thế lực chống đối để thiết lập quyền lực độc tôn, trở thành “chủ tịch của mọi thứ” [chairman of everything], trong đó dành ưu tiên cao nhất cho ư thức hệ, và tư tưởng Tập Cận B́nh đă được đưa vào điều lệ đảng cộng sản Trung Quốc!

 

Thế nhưng, Tập không thể nhắm mắt trước một nghịch lư nghiệt ngă: nếu không cải tổ hệ thống chính trị th́ Trung Quốc không thể thực hiện được giấc mơ siêu cường. Mà động vào yếu huyệt đó th́ h́nh ảnh “Thiên An môn” năm nao vẫn c̣n sừng sững trước mắt! Và đâu chỉ có thế! Lịch sử không lập lại đơn thuần. Truyền thống cát cứ của nước Tàu với các lănh chúa địa phương của thời hiện đại làm sao cam chịu sự chuyên chế độc tôn của Tập hoàng đế, dù đó là “hoàng đế đỏ”!

 

Không có ǵ khó hiểu khi ẩn sau h́nh ảnh đẹp đẽ được dựng lên rất hoành tráng như vừa dẫn ra, Le Figaro cho rằng nội bộ đảng cộng sản Trung quốc đang có những chia rẽ sâu sắc. Quả thật nếu quái vật Frankenstein là sản phẩm hư cấu của Mary Shelley, nhà viết tiểu thuyết giả tưởng người Anh cho ra đời năm 1818, để rồi bằng những tính toán thưc dụng rất xảo quyệt cố đánh thức và vực dậy “con sư tử Trung Quốc đang ngủ để nó làm đảo lộn thế giới” mà Napoléon Bonaparte từng cảnh báo, th́ Richard Nixon đă phải đă cay đắng và quá muộn để nói lên một sự thật phũ phàng về con quái vật bằng xương bằng thịt chứ không một tí hư cấu nào. Trong tiểu thuyết giả tưởng giàu tính hư cấu được nữ tác gia viết năm mới 19 tuổi ấy th́ Frankenstein cuối cùng đă phải đau đớn thốt lên “ta thật sự chỉ có một ḿnh” trước khi “biến mất hút vào băng giá của Bắc cực”.

 

Một biếm họa trên mạng

 

Liệu đó có phải là một dự cảm vừa thoáng gợi tính bí ẩn siêu nhiên, vừa mang tính hiện thực về số phận của những kẻ độc tài mà Tập là một ẩn dụ chăng? Nếu vậy th́ số phận của kẻ đă học đ̣i theo Tập đang lải nhải một cách thảm hại những chiêu tṛ của tên “hoàng đế đỏ” kia để cố vận dụng vào đất nước đang bung bét với sự điều hành quá rối loạn của một tầm vóc thảm hại so với quan thầy th́ rồi sẽ sao đây?

 

Bỗng nhớ chuyện xưa mà sách “Hoàng Lê nhất thống chí” chép: “nước Nam ta từ khi có đế, có vương tới nay, chưa thấy bao giờ có ông vua luồn cúi đê hèn đến như thế”. Để cố níu kéo chiếc ngai vàng đă mục ruỗng, cái “ông vua luồn cúi đê hèn” ấy đă khấu đầu vua quan nhà Thanh và được toại nguyện bởi toan tính xảo quyệt của thiên triều: “sau khi khôi phục nhà Lê, ta nhân đó, đặt lính thú để đóng giữ. Thế là vừa làm cho nhà Lê được tồn tại, vừa chiếm lấy được An Nam, thật là làm một chuyến mà được hai lợi”! 2 Cuối cùng th́ Chiêu Thống chết tại Yên Kinh, [nay là Bắc Kinh chăng]. Chẳng có ǵ đáng nói về số phận nhục nhă của một kẻ “luồn cúi đê hèn”. Với triều Thanh hay với triều Tập th́ cũng rứa. Điều an ủi có thể là liệu rồi có thêm được một trắc ẩn của một ông vua Tự Đức mới nào đó của thời hiện đại, mở ḷng thương hại cho một kẻ lưu vong “bị lừa gạt, bị giám buộc ở quê người đất khách, đến nỗi lo buồn phẫn uất, ôm hận mà chết…vậy nên truy đặt tên thụy là Mẫn Đế” [vua đáng thương]? 3

 

Có lẽ chẳng phải mất công như vậy. H́nh như đă có sẵn một công thức nhiệm màu từng được một nhà lư luận nọ “tuyên ngôn” rồi: “Lịch sử đă chuẩn bị, đă mở đường đi cho nó, chỉ có điều chúng ta chưa cảm nhận thấy hết và không h́nh dung nó nhanh như chúng ta…mong đợi thôi ”. 4 Quả đúng như vậy thưa nhà lư luận đa ngôn, sự nịnh bợ và sự lố bịch có chung một mẫu số. Sẽ sớm bục ra “cái không mong đợi c̣n nhanh hơn” cái ông không “cảm nhận thấy hết và không h́nh dung ra” đâu! Cái đó chắc chắn không c̣n lâu nữa. Vả chăng, c̣n có một mẫu số chung cho tất cả những hành động của con người trong cuộc đời không trừ một ai: “lịch sử có sự báo ứng cho mọi tội lỗi”. Đó là điều mà Theodor Mommsen, nhà sử học, nhà văn học Đức được giải Nobel văn chương năm 1902 đă cảnh báo. C̣n trong những mẩu giai thoại dân gian hiện đại th́ dù có vận đến “kim cang quyền ấn” e cũng khó mà thoát khỏi sự báo ứng ấy. Cheo ngôn từ của Hégel th́ đó là “phiên ṭa phán xét” của lịch sử. Nhưng khoan hăy cất công dự báo về những phiên ṭa phán xét của lịch sử sẽ xảy ra như một hệ lụy tất yếu. Hăy nói về hệ lụy trực tiếp của quái vật Frankenstein họ Tập trên đất nước đau thương của chúng ta hôm nay.

 

Càng chịu nhiều sức ép của Mỹ, của Châu Âu và của nhiều quốc gia lớn hoặc nhỏ khác trên khắp các châu lục ngày càng nh́n ra bộ mặt khó chơi và tâm địa nham hiểm Trung quốc, Bắc Kinh càng phải giữ bằng được cái bán đảo h́nh chữ S đang được điều hành bởi một thế lực cầm quyền đă được dày công thuần dưỡng sống bám vào cái chiêu bài bịp bợm cùng chung ư thức hệ XHCN. Chính cái chiêu bài bịp bợm này đang ngày càng phơi bày sự phản bội lại sự nghiệp chiến đấu hy sinh của triệu triệu con người. Máu Việt Nam đă thấm đẫm trên từng tấc đất, trên từng thước biển của Tổ quốc. Hàng triệu người từng đổ máu nay đang phải chứng kiến nguy cơ đất nước bị bán từng phần dưới nhiều chiêu tṛ đă được chuẩn bị kỹ lưỡng. Trắng trợn có, giả trá có mà minh chứng sống động là “dự án ba đặc khu đă được Bộ Chính trị ra nghị quyết” rồi phải hoăn lại trước sức phẫn nộ của mọi tầng lớp nhân dân, đặc biệt là của các cựu chiến binh. Phải hoăn, v́ tối mắt bởi những lợi ích bẩn thỉu gắn liền với quyền lực toàn trị, họ đă không lường được sức phẫn nộ của người dân trước hành động bán nước.

 

Điều này cho thấy ḷng yêu nước và tinh thần tự tôn dân tộc là điểm nhạy cảm bậc nhất trong tâm thế Việt Nam. Kích hoạt được điểm nhạy cảm bậc nhất ấy th́ ḷng dân được khởi động, không một thế lực bán nước và cướp nước nào có thể ngăn chặn được. Đó là bài học hằng xuyên của lịch sử. Phải dồn toàn bộ tâm lực của những người dấn thân v́ nghĩa lớn dân tộc cho sự khởi động có ư nghĩa quyết định ấy. Vấn đề đáng lo là: không phải lúc nào, không phải bất cứ ai, cũng đều dồn tâm huyết cho đại sự vô cùng thiết yếu này.

 

Đành rằng những ư kiến khác nhau trong cách nh́n nhận sự kiện lịch sử là điều dễ hiểu. Hành tŕnh mở nước, dựng nước, cứu nước của dân tộc ta luôn có những ẩn số lịch sử cần phải giải mă. Tuy nhiên, có những điều chẳng cần phải mất công giải mă. Đó là những ǵ ông cha ta đă chỉ ra rất rành mạch. Hăy chỉ gợi một ví dụ.

 

Vào thế kỷ 19, khi cụ Tam Nguyên Yên Đổ cảm thán về tệ “có tiền việc ấy mà xong nhỉ, đời trước làm quan cũng thế a ”, th́ trước đó ba thế kỷ, trong “Kiến văn Tiểu lục” nhà sử học Lê Quư Đôn đă miêu tả rất tỉ mỉ chuyện thối nát ấy: “Từ năm Đoan Khánh (1505-1509) trở về sau ; lời bàn luận sáng suốt bẵng đi, thói cầu cạnh mỗi ngày một thịnh, người có chức vị ít giữ được phong độ thanh liêm nhún nhường, trong triều đ́nh không nghe có lời can gián, gặp có việc th́ rụt rè cẩu thả, thấy lúc nguy th́ bán nước để toàn thân, dần dần người gọi là bậc danh nho cũng đều yên tâm nhận sủng vinh phi nghĩa, rồi nào thơ, nào ca trao đổi khoe khoang tán tụng lẫn nhau, tập tục sĩ phu thối nát đến thế là cùng…, tệ hại không thể nào nói cho xiết đuợc”5. Thời mạt vận của một triều đại, bất luận với hệ ư thức nào, điều ấy cũng là tất yếu. Cứ điểm xuyết vài “phế đế” trong buổi hoàng hôn của những vương triều suốt tiến tŕnh lịch sử th́ nh́n ra ngay.

 

Xưa đă vậy, nay sẽ cũng là vậy thôi. Nếu cụ Nguyễn Khuyến viết câu thơ trên vào thế kỷ 20 bước sang thế kỷ 21 này trên đất nước đau thương của cụ, chắc chắn phải sửa hai từ “đời trước” thành đời nay, và cụ Lê Quư Đôn nhất định sẽ viết lại chính xác mấy từ “ sĩ phu thối nát ” thành lũ “giáo sư tiến sĩ ĺ lợm và lú lẫn” hiện đại càng “bội phần thối nát hơn, tệ hại không thể nào nói cho xiết đuợc”!

 

Tuy thế ác một nỗi, không phải tính công minh lịch sử lúc nào cũng được thể hiện, mặc dầu “gấp ngàn trang sử lại, chỉ thấy nổi bật hai điều: dân tộc và nhân dân”6 như nhà sử học tài danh Trần Quốc Vượng đă khẳng định. Cho dù dân tộc và nhân dân là mẫu số chung trong cái nh́n khái quát, nhưng soi vào từng sự kiện, từng nhân vật, từng triều đại lịch sử th́ đầy rẫy những cách nh́n nhận và thẩm b́nh khác nhau. Bởi lẽ, những sử gia tên tuổi, kể cả những tên tuổi lớn như Lê Văn Hưu, Phan Phu Tiên, Ngô Sĩ Liên, Lê Quư Đôn, Phan Huy Chú… cũng đều bị chi phối bởi tính chính thống của triều đại họ đang sống. “Chính sử” luôn được viết dưới sự dẫn dắt, áp đặt của vương triều đang trị v́. Sự minh định chính, tà, khen chê tốt, xấu tất nhiên phải tùy thuộc vào đó.

 

Xin chỉ dừng lại với Đại Việt sử kư toàn thư, sản phẩm tiêu biểu của nền sử học chính thống, khởi đầu từ Lê Văn Hưu viết Đại Việt sử kư năm 1272 cho đến khi nhóm Lê Hy hoàn thành Đại Việt sử kư toàn thư năm 1697 th́ quá tŕnh biên soạn bộ quốc sử này kéo dài 425 năm. Giữa quá tŕnh đó, Ngô Sĩ Liên và nhóm Phạm Công Trứ giữ vai tṛ quan trọng trong việc xác định phạm vi lịch sử dân tộc khởi đầu từ họ Hồng Bàng, xây dựng hệ thống phân kỳ, định ra nguyên tắc, thể lệ, định h́nh về cơ bản cấu trúc của bộ Đại Việt sử kư toàn thư đă được viết ra.

 

Hăy đọc vài ḍng về quan điểm viết sử của các tác giả:

 

“V́ sao mà làm quốc sử?  V́ sử chủ yếu là để ghi chép sự việc. Có chính trị của một đời tất phải có sử của một đời. Mà ngọn bút chép sử giữ nghị luận rất nghiêm, ca ngợi đời thịnh trị th́ sáng tỏ ngang với mặt trời mặt trăng, lên án kẻ loạn tặc th́ gay gắt như sương thu lạnh buốt. Người thiện biết có thể bắt chước, người ác biết có thể tự răn, quan hệ đến việc chính trị không phải là không nhiều. Cho nên là sử là cốt để cho được như thế”. 7

 

Tất nhiên “để cho được như thế” th́ các tác giả phải đứng trên quan điểm chính thống, đạo trung quân và những nguyên tắc tam cương, ngũ thường, tam ṭng tứ đức… của Nho giáo để ghi chép, phẩm b́nh, khen chê các sự kiện, các nhân vật lịch sử. Giáo sư Phan Huy Lê đă viết rơ điều ấy trong bài khảo cứu đăng ngay ở phần mở đầu tập 1, trang 72 bộ ĐVSKTT do NXBKHXH ấn hành: “Quan điểm Nho giáo biểu thị một cách tập trung qua sự ghi chép và đánh giá đối với một số vương triều và nhân vật lịch sử ”. Cho nên không ngạc nhiên, v́ “để tôn chính thống mà nén tiếm nghịch” nên nhà Hồ với Hồ Quư Ly, nhà Mạc với Mạc Đăng Dung không được các tác giả coi là triều đại chính thống. Về chuyện này nhà sử học đáng kính Trần Quốc Vượng đă b́nh luận khá cặn kẽ: “vậy Mạc Đăng Dung ông là ai? –Không ḍng dơi Nho gia-Không ḍng dơi công thần-Không ḍng dơi “ngoại thích của nhà Lê” để chỉ ra rất rành rẽ: “ Mạc Đăng Dung không phải là một chân dung Nho gia và có truyền thống Nho giáo…đó là “chân dung môt man of power sinh ra giữa “đời loạn” và làm nên “nghiệp lớn” nhờ có tài và có nhiều “thủ đoạn” để dẹp loạn…Mạc Đăng Dung lọt vào triều Lê thời Uy Mục với xuất thân đánh cá và có sức khỏe. Rơ ràng đây là một vấn đề thời đại: Thời loạn! … Mạc Đăng Dung sẽ lợi dụng và khai thác tối đa những mâu thuẫn cung đ́nh buổi Lê suy để “ra khỏi ẩn số của lịch sử” và trở thành “người hùng của lịch sử ”8.

 

Không thể không thấy sử gia Ngô Sĩ Liên, người giữ vai tṛ lớn trong quá tŕnh biên sọan và hoàn thành bộ ĐVSKTT đă sống vào giai đoạn độc tôn Nho giáo, v́ thế đă có cái nh́n thiên lệch khi nhận định, phẩm b́nh về một số nhân vật và sự kiện thời Lư, Trần. Giả dụ như, ông khen Lư Thái tổ “dời đô yên nước, ḷng nhân thương dân…thiên hạ b́nh yên, truyền ngôi lâu đời, có thể thấy là có mưu lược của bậc đế vương. Duy có việc ham thích đạo Phật, đạo lăo là chỗ kém”!9 Cũng bằng cách nh́n ấy, Ngô Sĩ Liên nhận định về Trần Nhân Tông: “ trên thờ Từ Cung làm sáng đạo hiếu, dưới dùng người giỏi, lập nên vơ công. Nếu không có tư chất nhân, minh, anh, vơ th́ sao được như thế? Chỉ có một việc xuất gia là không hợp đạo trung dung, là cái lỗi của bậc hiền giả”. 10

 

Cũng chính Ngô Sĩ Liên đă phản bác Lê Văn Hưu, sử gia từng đánh giá rất cao công lao của Lê Đại Hành, người sáng lập ra nhà Tiền Lê, một anh hùng dân tộc có công lớn trong việc tổ chức và lănh đạo cuộc kháng chiến chống Tống xâm lược lần thứ nhất. Thế nhưng, ông bị Ngô Sĩ Liên lên án gay gắt về tội không hết ḷng pḥ tá con vua Đinh, lại lập Dương Vân Nga làm hoàng hậu. Cũng tương tự như vậy, với việc kết thúc triều đại nhà Lư với Lư Huệ Tông, ông viết “đạo trời là như vậy đó. Dù không có lời nguyền của Huệ Tông, cũng phải tin là thế, Thủ Độ coi việc đó là hết ḷng trung, lo việc nước, nhưng có biết đâu thiên hạ đời sau đều chỉ mặt gọi là giặc giết vua, huống chi lại c̣n làm điều chó lợn”. 11 Có thể dẫn ra rất nhiều những ví dụ tương tự. Mà không chỉ của một Ngô Sĩ Liên.

 

Tại bức tường Berlin ngày 9.11.1989

 

Nhưng, với tất cả những hạn chế không thể nào tránh được của những sử gia qua các thời đại th́ xin nhớ cho rằng “người sáng tạo lịch sử không có thời gian để viết lịch sử” như Montaigne, một trong những nhà văn có ảnh hưởng lớn nhất của thời Phục hưng thế kỷ 16 từng nhắc nhở. V́ vậy, “dốt nát về những chuyện xảy ra trước khi ta sinh ra th́ chẳng khác nào ta luôn luôn măi là một đứa trẻ” như Marcus Tullius Cicero, nhà triết học và lư luận chính trị La Mă cổ đại khẳng định!

 

Nhưng sẽ c̣n tệ hại hơn thế nếu bằng một thái độ cực đoan quá khích trong việc nh́n nhận đánh giá một giai đoạn, một triều đại, một sự kiện, một nhân vật lịch sử… mà dẫn tới một quan điểm phủ định sạch trơn. Mà sự cực đoan tệ hại nhất là cố t́nh “nâng các nấc thang khác nhau của sự phản bội lên thành giá trị”, đổi trắng thay đen, biến tội đồ của lịch sử thành vĩ nhân! Cho dù có thế, th́ lịch sử vẫn là lịch sử như nó đă có. Không ai có thể bóp méo hoặc đảo ngược được ḍng chảy bất tận của lịch sử. Với biết bao khúc khuỷu gập ghềnh, sự vận động của lịch sử vẫn tuân theo quy luật của nó trong những biến động bất ngờ. Khó để đoán trước được hết độ phức tạp, nhưng cũng có thể là sự giản đơn đến sửng sốt của những ǵ sẽ được bất ngờ hiện ra đó, ngoại trừ điều mà Nelson Mendela tiên đoán “sự việc đều tưởng như bất khả thi cho tới khi nó được hoàn thành”.

 

Th́ chẳng phải thế sao? Có mấy ai đoán được những ǵ đă xảy ra sau khi bức tường Berlin bị đạp đổ ngày 9/11/1989, hơn hai triệu người từ Đông Berlin thăm Tây Berlin vào cuối tuần đó để ăn mừng trong một sự kiện được mô tả là “lễ hội đường phố vĩ đại nhất trong lịch sử thế giới“. Theo Sarotte trong“The Collapse The Accidental Opening of the Berlin Wall ” bức tường ô nhục đó đổ là nhờ “một tập hợp khác thường của những con người và các sự kiện ngẫu nhiên vào tối ngày 9/11 “đă hội tụ theo một tŕnh tự chính xác nhưng hoàn toàn không định trước”.

 

Nếu không có chuyện “nhỡ miệng” của Günter Schabowski, bí thư Đông Berlin trả lời các phóng viên về thời điểm có hiệu lực của quyết định cho phép mọi công dân rời Đông Đức thông qua mọi cửa khẩu: “Theo tôi biết là ngay lập tức, không chậm trễ”. V́ thế mà trung tá Harald Jager ra lệnh mở cửa cho người dân băng qua. Những cửa khẩu khác nhanh chóng bắt chước Jager và hàng ngàn người Đông Đức băng qua Tây Berlin, trong số đó có cả thủ tướng sau này của nước Đức thống nhất, người phụ nữ từng được b́nh chọn là có người có quyền lực nhất thế giới hôm nay, bà Angela Merkel. Đó là thời điểm kỳ diệu của lịch sử! Trả lời phỏng vấn tờ The Telegraph sau 25 năm, Jager cho biết ông đă khóc sau khi ra lệnh mở cửa. “Thế giới của tôi sụp đổ… Một mặt tôi vô cùng thất vọng song mặt khác cũng khuây khỏa v́ nó đă kết thúc trong ḥa b́nh”. Thế nhưng, theo Washington Post, Gorbachev, nguyên Tổng Bí thư Đảng Cộng sản Liên Xô đă trấn an Jager vào buổi sáng hôm sau: “Ông đă có quyết định đúng đắn v́ làm sao ông có thể bắn vào những người Đức băng qua biên giới để gặp những người Đức khác”.

 

Nhân đây xin gợi lại câu chuyện thú vị trước cửa ṭa soạn báo Nhân Dân mà anh Đức Lượng chắc c̣n nhớ. Mà tôi chắc chắn là Đức Lượng nhớ, v́ ở đây có chút tế nhị chẳng cần phải kể. Quăng tháng 5. 1990, sau khi tranh luận khá sôi nổi với Đức Lượng, Phó Tổng Biên tập báo Nhân Dân lúc đó và Đinh Thế Huynh, đang là một phóng viên vừa hoàn thành luận án phó tiến sĩ về báo chí tại Matxcơva trở về mà có lần Đức Lượng đă dẫn sang giới thiệu với tôi, xoay quanh sự kiện Liên Xô sụp đổ suốt cả chặng đường dài ngồi trên chiếc Land Cruiser từ Phú Thọ về Hà Nội. Câu chuyện đang hồi gay cấn th́ xe đă về đến cổng trụ sở báo Nhân Dân, đành phải dừng lại. Mở cửa xe tiễn hai ông bạn xuống, tôi thân mật nhắc hai nhà báo đầy quyền uy ấy “này, các cậu chửi Gorbachev vừa vừa thôi không sẽ hố đấy, v́ không chừng rồi người ta phải dựng tượng đồng khắc bia đá cho ông ta đấy”! Cả hai trợn tṛn mắt “sao anh nói liều vậy, Bộ Chính tri đă có chỉ thị rồi mà”. Tôi vẫn nhẹ nhàng “đương nhiên, nhưng đây là ư kiến riêng của tớ, nhân các cậu yêu cầu đổi cho cán bộ của tớ sang ngồi xe Volga dành riêng cho cán bộ cao cấp, để các cậu lên ngồi xe Land Cruiser do UNDP tài trợ cho Dự án chúng tớ đang làm để vui chuyện, th́ ḿnh ngẫu hứng mà nói lên dự phóng của ḿnh thôi, đúng sai c̣n đợi thời gian kiểm nghiệm”!

 

Mà kiểm nghiệm th́ cũng có năm bảy đường. Có một kiểm nghiệm rất chi là cụ thể là nhiều năm sau đó, anh bạn trẻ Đinh Thế Huynh lúc bấy giờ đă là một “lương đống” của triều đ́nh, t́nh cờ gặp tôi trên sảnh đợi sân bay sau khi cùng nối nhau xuống cầu thang đă lẵng lặng tránh mặt, biến mất hút vào pḥng VIF. Rồi, chua chát thay, anh ta cũng biến mất dạng khi nghe đâu là người được nhắm sẽ ngồi vào cái ghế của ông Trọng. Cũng chẳng có ǵ khó hiểu cái chuyện “ra trường danh lợi vinh liền nhục, vào cuộc trần ai khóc trước cười”, hơi đâu mà “đổ mồ hôi muối, no nước mắt gừng”. 12Đưa ra ví dụ trên chỉ nhằm nói lên một sự thật: trong những bước đi oái oăm của lịch sử, nhân tố ngẫu nhiên có vai tṛ đặc biệt của nó.

 

Mác có lư khi chỉ ra rằng lịch sử sẽ mang tính chất thần bí nếu tất cả những cái ngẫu nhiên không có tác dụng ǵ cả. Những ngẫu nhiên này chính là một bộ phận trong tiến tŕnh phát triển. Sự phát triển diễn ra nhanh hay chậm lại phụ thuộc vào cái ngẫu nhiên, kể cả những cái ngẫu nhiên rất nhỏ mà những mẩu chuyện vừa nêu cho thấy điều đó. Điều này không bác bỏ lập luận của Hégel nêu trên, mà ngược lại, càng chứng tỏ cái được gọi là ngẫu nhiên đó luôn ẩn giấu cái tất yếu. Nói cách khác, cái tất nhiên phải thông qua cái ngẫu nhiên để biểu hiện ra. Và sự trớ trêu của cuộc sống thường hiện diện trong mối quan hệ mà thoạt nh́n có vẻ bí ẩn đó.

 

V́ thật ra sự nhỡ miệng của Schabowski dẫn đến quyết định của Jager là những ngẫu nhiên đă ẩn giấu trong đó quy luật không thể đảo ngược của sự vận động. Vấn đề chỉ là sớm hay muộn và h́nh thức thể hiện mà thôi. Chẳng thế mà các cụ ta xưa nói một cách dung dị nhưng mang ư nghĩa đúc kết rất hàm súc: “Thánh nhân đăi kẻ khù khờ”! Voltaire th́ diễn đạt ư này trong một khái quát về những oái oăm của lịch sử bằng một mệnh đề mà càng nghĩ càng thấy cuộc sống đầy rẫy những nghịch lư mà trong bài trước tôi vừa dẫn ra: “Tội ác có anh hùng của nó, sai lầm có tử sĩ của nó”! Có một lư do nào đây không khi bàn về sự oái oăm đó trong một nhận định đậm chất hài hước của nhà triết học Pháp: “Thường những kẻ côn đồ giống các vĩ nhân“13. Vĩ nhân chỉ có thể trở thành nhân khi biết khơi dậy, phát huy và biết cách nương theo sức mạnh như triều dâng thác đổ của quần chúng nhân dân được khởi động để cùng họ tiến tới mục tiêu. Không hiểu được về sức năng động tự thân của khối nhân quần chúng đang tỉnh thức, không thể trở thành nhân! Cho nên, sự tranh căi triền miên không sao có hồi kết về “anh hùng tạo thời thế” hay“thời thế tạo anh hùng” vẫn mang tính cập nhật.

 

Hăy chỉ nói một ví dụ: Tại thời điểm chín muồi thể hiện rơ một cục diện mới đă xuất hiện cần phải biết chớp lấy, Hồ Chí Minh là biểu tượng sống động của nguyên lư đó, một nhân tố không thể không có để đẩy tới sự thành công của Cách mạng Tháng 8/1945. Cũng không ai khác, Hồ Chí Minh là người đặt viên gạch đầu tiên xây nền móng cho mối quan hệ Việt-Mỹ. Chắc ai cũng biết, mở đầu Tuyên ngôn Độc lập 2/9/1945 khai sinh ra nước Việt Nam Dân chủ Cộng hoà là câu bất hủ trong Tuyên ngôn Độc lập của Hợp chủng quốc Hoa Kỳ. Nhưng có lẽ hồi đó ít người biết chính Hồ Chí Minh đă yêu cầu phi công Mỹ thả dù xuống chiến khu Việt Bắc một nguyên bản của văn kiện lịch sử này vào thời điểm cận kề khởi nghĩa Tháng 8. 1945. Đơn vị “Con Nai” của OSS đă thực thi sứ mệnh độc đáo ấy!

 

Rồi trong ṿng 2 tháng sau đó, vị Chủ tịch của nước Việt Nam vừa tuyên bố độc lập cần tranh thủ sự ủng hộ của thế giới, mà trước hết là Hoa Kỳ, đă gửi 8 lá thư cho Tổng thống và ngoại trưởng Hoa Kỳ nhưng không có một hồi âm. Chuyện ấy nói lên điều ǵ nếu không phải là Nguyễn Ái Quốc muốn t́m một lối đi khi đă suưt mất mạng sau khi bị Stalin vô hiệu hóa và giam lỏng ở Matscơva. Đấy là chưa nói đến bức thư của Trần Phú, Hà Huy Tập gửi cho tổ chức Đệ Tam Quốc tế vào tháng 3 năm 1935, Nguyễn Ái Quốc đă bị phê phán nặng nề v́ đă không theo đúng đường lối đấu tranh giai cấp của Đệ Tam Quốc tế, về tư tưởng dân tộc cách mạng pha trộn với chủ nghĩa cải lương, chủ nghĩa duy tâm. Trong thư này c̣n có đoạn:  “Những tàn dư ấy rất mạnh và tạo thành một chướng ngại nghiêm trọng cho sự phát triển chủ nghĩa cộng sản. Cuộc tranh đấu không nhân nhượng chống những học thuyết cơ hội này của đồng chí Nguyễn Ái Quốc và của Đảng Thanh niên là rất cần thiết…”.

 

Nhưng v́ sao mà những bức thư của Hồ Chí Minh không có hồi âm? Đơn giản chỉ v́, người Mỹ không t́m thấy được chút lợi ích nào trong chuyện ch́a tay ra với Hồ Chí Minh của Việt Nam ở sát mép nước Biển Đông tít tắp bên kia bờ Thái B́nh Dương mênh mông sóng vỗ. Nhưng rồi 70 năm sau, th́ chính những con sóng Biển Đông dồn dập ấy đang giục giă người Mỹ xoay trục sang châu Á v́ lợi ích của ḿnh trước một siêu cường côn đồ đang thách thức thế giới, mà trước hết là thách thức người Mỹ. Và thế là Tổng thống Obama ch́a tay ra với Nguyễn Phú Trọng, bỏ qua những thông lệ ngoại giao. Đấy là v́ lợi ích của nước Mỹ trong chiến lược đối phó với âm mưu thâm độc của Tập Cận B́nh đang muốn thâu tóm Biển Đông và bành trướng thế lực xuống Đông Nam Á mà Việt Nam luôn là khúc xương ngáng ngang họng, chứ không phải là do sự tự huyễn một cách ngây ngô của một tâm địa bé mọn “ḿnh phải thế nào th́ người ta mới mời chứ”!

 

Cũng chính v́ vậy mà đừng quên rằng, những người có tầm nh́n xa, có trí tuệ mẫn tiệp đă hiểu thấu ḷng dạ bành trướng của “người bạn láng giềng cùng chung ư thức hệ ” như Nguyễn Cơ Thạch, Vơ Văn Kiệt từng quyết liệt đẩy tới mối quan hệ Việt-Mỹ đă bị những “ngu trung” với tầm mắt thiển cận và trí tuệ lú lẫn, chỉ thuộc ḷng một mớ giáo điều đă bị cuộc sống vứt bỏ, t́m mọi cách ngăn cản. Đó cũng là ví dụ điển h́nh cho những oái oăm lịch sử khiến đất nước phải chậm bước không chỉ 20 năm do mối quan hệ lệ thuộc vào “người cùng chung ư thức hệ” mà tệ hại nhất là sa vào cái bẫy Thành Đô. Nói là oái oăm là v́ chuyện chui đầu vào cái bẫy ô nhục đó lại được dẫn dắt bởi tính “kiên định và sáng tao” của Nguyễn Văn Linh cố “tranh thủ Trung Quốc, hợp tác với Trung Quốc, để bảo vệ Xă hội chủ nghĩa”. 14

 

Với định hướng sai lầm tệ hại đó, một bộ phận những người cầm quyền“kiên định lập trường XHCN” ngày càng bị trói chặt vào cái bẫy đó mà không chịu t́m cách thoát ra như lời cảnh báo của Phạm Văn Đồng, một người cũng từng bị lôi vào cái bẫy ấy từng xót xa thốt lên: “Tôi bị lừa, tôi bị lừa” khi PGS sử học Nguyễn Quốc Hùng hỏi về chuyện Thành Đô. Chả là dạo ấy, Quốc Hùng, bạn tôi ở Đại học Quốc gia Hà Nội, biết tôi thường có buổi làm việc với cụ Pham Văn Đồng vào thứ sáu hàng tuần, đă ngỏ ư muốn cùng tôi đến gặp để được trực tiếp hỏi về một vấn đề mà anh đang nghiên cứu tại Trung tâm Nghiên cứu Châu Á-Thái b́nh dương anh đang phụ trách. Tôi nói với anh Nguyễn Tiến Năng là muốn mời một chuyên gia giúp tŕnh bày với cụ Đồng mấy vấn đề mà tôi chưa nắm chắc, v́ thế mà có cuộc trao đổi ấy. Về chuyện “bị lừa” này th́ trong “Hồi ức và Suy nghĩ của Trần Quang Cơ” có đoạn: “…Trung Quốc nói mập mờ là Đặng Tiểu B́nh có thể gặp Cố vấn Phạm Văn Đồng, nhưng đó chỉ là cái “mồi” để kéo anh Đồng tham gia gặp gỡ cấp cao”. 15 “Hồi ức…” ghi rơ, với tư cách Cố vấn của BCHTƯ, Phạm Văn Đồng đă thẳng thắn vạch ra trong cuộc họp Bộ Chính trị ngày 15-17. 1991: “Sau chuyến đi Thành đô, tôi vẫn ân hận…Nghĩ lại, khi họ mời Tổng Bí thư, Chủ tịch Hội đồng Bộ trưởng ta sang gặp Tổng Bí thư, Chủ tịch Quốc vụ viện, lại mời thêm tôi. Tôi khá bất ngờ, không chuẩn bị kỹ. Anh Mười cho là họ mời rất trang trọng, cơ hội lớn, nên đi. Nhưng đi để rồi kư một văn bản mà ta không lường trước hậu quả về phản ứng của Bạn Campuchia, rất gay gắt. Tôi hiểu là Bạn khá bất b́nh, thậm chí là uất nhau. Cho ta là làm sau lưng, có hại cho người ta.

 

V́ thế, ông khẳng định: “Đă hớ, đă dại rồi mà c̣n nói đặt sự nghiệp cách mạng lên trên hết… Người lănh đạo không nên làm như vậy. Với Trung Quốc, vừa qua không phải là chúng ta b́nh thường hóa, mà là chúng ta đă bị phụ thuộc hóa quan hệ”. 16

 

Vơ Văn Kiệt th́ nói rơ “Trong thâm tâm tôi, tôi không đồng ư có anh trong đoàn đi Thành đô. Nếu có gặp Đặng th́ anh đi là đúng. Tôi nói thẳng là tôi xót xa khi biết anh đi cùng anh Linh và anh Mười chỉ để gặp Giang và Lư, không có Đặng. Ḿnh bị nó lừa nhiều cái quá. Tôi nghĩ Trung quốc chuyên là cạm bẫy” 17. Quả như vậy, “Mấy ngh́n năm Trung Quốc vẫn là Trung Quốc, không nên cả tin. Ta cần thăm ḍ thúc đẩy nhưng phải cảnh giác đừng để hớ” đúng như cảnh báo của Phạm Văn Đồng trong cuộc họp của Bộ Chính trị ngày 30. 5. 1990 bàn về đàm phán với Trung Quốc 17. Về chuyện này, Trần Quang Cơ đă phân tích: “Sở dĩ ta dễ dàng bị mắc lừa ở Thành đô là v́ chính ta đă tự lừa ta. Ta đă tự tạo ra ảo tưởng là Trung quốc sẽ giương cao ngọn cờ CNXH, thay thế cho Liên xô làm chỗ dựa vững chắc cho cách mạng VN và chủ nghĩa xă hội thế giới, chống lại hiểm hoạ “diễn biễn hoà b́nh” của chủ nghĩa đế quốc do Mỹ đứng đầu. Tư tưởng đó đă dẫn đến sai lầm Thành đô…”18.

 

Đă quá trễ để phải nói rơ nguồn cơn của việc bị “ sập bẫy của Tàu”! Cái bẫy ấy đă giăng ra từ rất lâu trước đó. Hăy đọc một đoạn trong “ Hồi ức…” để thấy rơ, thông qua cuộc gặp với Kayson, Tổng bí thư Lào ngày 7. 10. 1989, Đặng Tiểu B́nh đă bộc lộ dă tâm và thủ đoạn thâm độc của y trong việc khoét sâu vào những bất đồng trong lănh đạo Việt Nam để lôi kéo Nguyễn Văn Linh, khai thác những khuyết tật của ông để tạo nên một con ngựa thành Troy của Bắc Kinh: “Trong khi không tiếc lời phê phán Lê Duẩn (người hiểu rơ dă tâm của Trung Quốc, kiên quyết nhất trong việc vạch rơ bộ mặt bẩn thỉu và tàn ác của chủ nghĩa bành trướng Đại Hán), Đặng đă hết lời ca ngợi Nguyễn văn Linh. Đặng kể lại khi làm Tổng Bí Thư đảng cộng sản Trung Quốc, năm 1963, đă tổ chức đón Nguyễn Văn Linh từ miền Nam sang Hồng Kông để đi thăm Bắc Kinh gặp nhau, khen anh Linh là ‟người tốt, sáng suốt và có tài”, nhờ Kayson chuyển lời hỏi thăm anh Linh, khuyên Nguyễn văn Linh nên giải quyết dứt khoát vấn đề Campuchia…!19

 

Phan Đ́nh Diệu

 

Đừng quên một chi tiết tuy nhỏ nhưng là biểu tượng sống động về ảo tưởng đúc nên bởi sự thiển cận và đố kỵ của một người trót được đặt vào cái ghế lănh đạo, đồng thời cũng minh họa thêm cho sự oái oăm của lịch sử: “ Nguyễn Văn Linh xem ra khá tâm đầu ư hợp trong việc bàn chuyện tâm huyết cứu văn sự nghiệp xă hội chủ nghĩa thế giới đang lâm nguy với Ceaucescu khi họ gặp nhau tại Berlin! Để rồi vừa chân ướt chân ráo về đến Bucarest th́ Ceaucescu th́ bị tóm cổ” 20, y bị ṭa án quân sự xử tử h́nh v́ các tội làm giàu trái phép, diệt chủng và bị hành quyết. Thế là chưa kịp cùng Nguyễn Văn Linh sang Trung Quốc để t́m cách “cứu văn sự nghiệp xă hội chủ nghĩa thế giới đang lâm nguy” th́ Ceaucescu phải xuống địa ngục đúng ngày Chúa Phục sinh 25. 12. 1989!

 

Nhưng sự oái oăm của lịch sử không chỉ thể hiện trong việc chọn lựa giữa địa ngục và thiên đường, mà đôi khi lại ẩn kín trong những mưu toan, quyết sách đen tối. Tôi vẫn c̣n nhớ như in phản ứng giận dữ của Phan Đ́nh Diệu trước những giảng giải của Nguyễn Văn Linh tại hội trường Ba Đ́nh khi ông vừa ở Đức về và mấy ngày sau th́ bức tường Berlin sụp, Diệu xô ghế đứng dậy nói với tôi đang ngồi cạnh “cậu là đảng viên cứ ngồi mà nghe, tớ về đây, không chịu nổi nữa”. Người trí thức cương trực, một kẻ sĩ đích thực của thời đại mới ấy nếu chậm bước vào thế giới người hiền chỉ nửa năm thôi, chắc sẽ phẫn nộ đến thế nào khi chế độ toàn trị phản dân chủ bước vào một giai đoạn mới, tấn công trực diện vào giới trí thức yêu nước từng được công luận trong ngoài nước kính trọng. Là chuyên gia hàng đầu về tin học, người gây dựng những bước đi đầu tiên cho ngành công nghệ thông tin, Phan Đ́nh Diệu sẽ giận dữ đến thế nào khi người ta đang sử dụng những thành tựu tuyệt vời ấy vào việc nô dịch con người mà một ví dụ đáng sợ là sử dụng “thẻ tính điểm tín nhiệm xă hội” nhằm phân loại công dân và phân biệt đối xử công dân theo mức điểm trong đó có sự trung thành với chế độ mà Trung Quốc đang làm và e rồi Việt Nam dưới triều Trọng cũng làm theo. Trung Quốc đă lắp đặt hơn 200 triệu camera giám sát, sử dụng trí thông minh nhân tạo nhận dạng để liệt vào danh sách đen, không chỉ bản thân họ mà cả đến người nhà và con cái của họ từ sự nhận dạng đó.

 

Phải chăng là học theo cách đó, chuyện lắp đặt camera chắc là đang c̣n tính toán lộ tŕnh, song việc cần làm ngay để tỏ rơ quyền uy đang được tóm gọn vào một mối th́ trước hết là phải bịt miệng trí thức. Dễ thấy nhất là việc trừng trị Chu Hảo, một trong những trí thức đi đầu trong phát triển công nghệ thông tin, nguyên thứ trưởng Bộ KH và CN, Giám đốc kiêm Tbt Nhà Xuất Bản Tri Thức, một chủ thể đang có một vai tṛ và tác động lớn trong sự nghiệp nâng cao dân trí. Nguyễn Phú Trọng chẳng úp mở mà nói toạc ra lư do: “đây có phải tham nhũng đâu… cậy ḿnh thế này, thế nọ, là công thần rồi phê phán hết cả, phơi bày hết cả.. về mặt chính trị, suy thoái c̣n nguy hiểm hơn cả kinh tế. Tự diễn biến, tự chuyển hóa trong mỗi con người biến ḿnh thành người khác lúc nào không biết, nó lái con đường của chúng ta đi vô cùng phức tạp…” 21. Thực ra, bịt miệng trí thức vốn là chiêu cổ truyền của chế độ toàn trị phản dân chủ, cái đáng lưu ư là chiêu này được tung ra vào lúc cuộc chiến quyền lực đi vào giai đoạn gay cấn và phức tạp nhất sau hàng loạt những cuộc thanh trừng. Chỉ có điều, đầu óc Trọng chắc là khó cài đặt “camera giám sát”, hoặc chưa thể “sử dụng trí thông minh nhân tạo nhận dạng” nên không sao hiểu được một sự thật đanh thép mà những người có chút học thức đều có thể hiểu: “nếu anh bịt miệng sự thật, chôn nó xuống đất, nó sẽ lớn và ngưng tụ sức mạnh bùng nổ tới mức vào cái ngày mà nó mọc lên, nó sẽ thổi bay mọi thứ ” 22, trước hết là cái ghế quyền lực mục ruỗng của kẻ chuyên chế.

 

Chính v́ thế, lư do phẫn nộ của Phan Đ́nh Diệu vừa nhắc sẽ càng phẫn nộ hơn khi người ta vẫn cứ phải cầu viện đến ông tổng bí thư của nỗi nhục Thành Đô đă khuất núi kia để ve văn người bạn cùng ư thức hệ từng là chí cốt của ông. Th́ chẳng phải trước khi Trọng đi Mỹ, để nhằm trấn an“thiên triều” về lời nguyền “lư tưởng tương thông, vận mệnh tương quan” nên đă hoành tráng tô vẽ lại h́nh ảnh cụ Tổng vốn là người đă hết ḷng với người bạn lớn Trung Quốc mà Đặng Tiểu B́nh đă cất công chăm lo từ nhiều thập kỷ trước. V́ vậy mới có cung dạo đầu hoành tráng nhân kỷ niệm 100 năm ngày sinh Nguyễn văn Linh, người chủ xướng của thảm hoạ Thành Đô!Đây chính là khúc “prélude” của bản hợp xướng công du Mỹ quốc để thưa trước với “người đồng chí cùng chung ư thức hệ” về mối quan hệ chí cốt.

 

Sẽ càng rơ hơn thâm ư được ẩn kín nếu nhớ lại câu chuyện hai năm sau đó, kỷ niệm 110 năm ngày sinh của tổng bí thư Lê Duẩn 7. 4. 2017 lại đưa về tổ chức tại Quảng Trị với lư do là nơi sinh, để người đọc diễn văn là bí thư tỉnh ủy Quảng Trị. Cũng là cách tránh cho Nguyễn Phú Trọng khỏi phải trực tiếp ca ngợi công lao to lớn của người đă nh́n thấu tim óc của lũ bành trướng Đại Hán, quyết liệt chống dă tâm xâm lược của Trung Quốc mà chúng thâm thù nhất và t́m mọi thủ đoạn bôi xấu. Có lẽ hơn bao giờ hết, lịch sử đ̣i hỏi những người tử tế muốn giữ cho ḿnh cái thiên lương, thiên năng để không bị rối trí, th́ phải tỉnh táo nhớ lại khuyến cáo của Einstein: “Hăy có can đảm để đại diện một cách nghiêm túc những niềm tin đạo đức trong một xă hội đầy rẫy những kẻ vô liêm sỉ”.

 

Ấy vậy mà, lịch sử không chỉ có những “ẩn số” mà c̣n có những “ẩn ức”. Những ẩn số, ẩn ức đó cho thấy tính phức tạp, đa dạng trong cái toàn thể muôn h́nh vạn trạng của đời sống xă hội về mối quan hệ giữa người với người trong những bước đi oái oăm của lịch sử. Nhưng đâu chỉ oái oăm, mà c̣n rất tàn nhẫn trên từng bước đi nhọc nhằn của lịch sử. Ở đó, “chỉ máu là xoay vần bánh xe lịch sử ” như sự khái quát lạnh lùng của Martin Luther, nhà thần học thế kỷ 16 từng góp phần làm thay đổi diện mạo của nền văn minh. Trong cái mênh mông thế sự với những oái oăm và tàn nhẫn ấy, th́ hai câu hỏi và lời đáp đối nhau chan chát.

 

Ai công hầu, ai khanh tướng, ṿng trần ai, ai dễ biết ai

Thế Chiến Quốc, thế Xuân Thu, gặp thời thế, thế thời phải thế của hai danh sĩ tài hoa và giàu cá tính thế kỷ 18 Đặng Trần Thường, Ngô Th́ Nhậm gợi biết bao suy tư. Cả hai đều có một kết cục bi thảm mang dáng dấp định mệnh, mà nói theo ngôn từ hay dùng hiện nay, là quy luật về thân phận của những người được gọi là trí thức đích thực. Đó vẫn đang là câu hỏi đậm chất triết lư hằng xuyên của lịch sử mà câu trả lời vẫn đang c̣n chờ ở phía trước.

 

Tượng Ngô Thời Nhậm

 

Thế và thời đều in đậm dấu ấn của lịch sử. Mà lịch sử là cái sự thật đă diễn ra trong quá khứ. Không thể thay đổi quá khứ. Có chăng, chỉ có thể nghe “tiếng vọng của quá khứ trong tương lai và ánh phản chiếu của tương lai trên quá khứ” như Victor Hugo nói khi trả lời câu hỏi lịch sử là ǵ. Cái tiếng vọng ấy được nghe thấy, được cảm nhận như thế nào th́ lại tùy thuộc vào mỗi cá nhân không ai giống ai đang bị chi phối bởi hoàn cảnh riêng, thân phận riêng thường rất khác nhau.

 

Vậy th́ hăy dẹp bỏ bớt những đa đoan để lắng nghe tiếng vọng ấy trong thẩm b́nh thâm thúy của nhà văn Nguyễn Mộng Giác về tác giả của lời đáp trong câu đố tàn nhẫn kia: “chưa có một người trí thức Việt nam nào, từ xưa tới nay, có một đời sống tâm linh và đời sống trần thế phong phú đa diện cho bằng Ngô Th́ Nhậm”23. Mà cũng v́ thế, đừng ṿng vo lư luận nữa, hăy đến với câu thơ của Ngô Th́ Nhậm thấm đẫm chất u hoài của một trí thức tài danh trong ḍng chảy bất tận của lịch sử dân tộc với “Vọng thiên thai phú”:

 

…Vọng tri kỷ hề, thiên nhất nhai
Hà nhân thức hề, ngô linh đài? 24 

 

Ngày 21. 12. 2018, nhằm ngày rằm nhưng ánh trăng lại bị che khuất bởi dải mây đen của cơn mưa trái mùa ở Sài G̣n.

______

Chú thích:

1. Bài này có sử dụng lại một bài viết đă đưa lên mạng cách đây hơn ba năm, chỉnh sửa và bổ sung những suy nghĩ và cảm nhận nhân nh́n lại năm 2018

 

2, 3. Khâm định Việt sử Thông giám Cương mục, Chính biên quyển thứ 47

Vietnamnet ngày 4.10.2018

 

Lê Qúy Đôn. Kiến Văn Tiểu Lục. NXB Sử học 1962, trang 306

 

Trần Quốc Vượng. Văn hóa Việt Nam. T́m Ṭi và Suy Ngẫm. NXB Văn học. 003, tr. 110

 

Đại Việt Sử Kư Toàn Thư. Tập 1. NXBKHXH1998, tr. 96

 

Trần Quốc Vượng. sđd, tr. 787

 

9, 10. 11 ĐVSKTT, tập 1, tr. 252 và tập 2, tr. 9

 

Nguyễn Công Trứ. Trách người đời. Tính toan luống đổ mồ hôi muối. Thương xót đà no nước mắt gừng.

 

Souvent des scélérats ressemblent aux grands hommes

 

14, 15, 16, 17, 18, 20. Trần Quang Cơ. Hồi Ức và Suy Ngẫm

 

Tiếp xúc cử tri quận Ba Đ́nh, Hà Nội ngày 24. 11. 2918

 

Emile Zola, nhà văn lớn Pháp thế kỷ 19 mà Anatole France gọi ông là “lương tâm của nhân loại“

 

Giai phẩm TÂY SƠN Xuân Ất Hợi 1

 

Mong Người-Tri-Kỷ chừ, một phương trời. Ḷng ta chừ, tri âm ai người?

 

Tuyển tập thơ văn Ngô Th́ Nhậm, quyển 2, NXB Khoa học Xă hội, Hà Nội, 1978, trang 35.

 

Mời đọc lại: Số 9: Chào mừng những huy chương vàng danh giá — Số 10: Thật đáng xấu hổ!  —  Số 11: Tuyên bố dứt bỏ mọi liên hệ với đảng Nguyễn Phú Trọng  —  Số 12: Thế Sự Du Du  —  Số 13: Chân lư là cụ thể  —  Số 14: Những bục vỡ khó tránh khỏi  —  Số 15: Đôi điều ngẫu hứng về “ngày Người Cao Tuổi”  —  Số 16: Những lời tâm huyết gửi cho ai  —  Số 17: Lan man về chuyện trích dẫn văn chương  —  Số 18: Thiên tài liền với thiên tai một vần  —  Số 19: Cây muốn lặng mà gió chẳng dừng  — Số 20: Giải khát bằng thuốc độc

 

Số 21: Chịu thua dân ư, chịu sao thấu!  —  Số 22: Hăy nghe và hăy nh́n vào người dân trên đường phố  —  Số 23: Giá lúc này có được tầm nh́n và bản lĩnh Sáu Dân  —  Số 24: Lịch sử sẽ phán xét bản án mà chúng đang quàng vào cổ dân ta, d́m chết tuổi trẻ chúng ta —  Số 25: Chuyện cũ viết lạiSố 26: Chuyện cũ viết tiếpSố 27: “Suối đă đục ḍng, chỉ lệ c̣n trong”Số 28: Thế sự cong queoSố 29: “Họa phúc hữu môi phi nhất nhật”Số 30: “Tiễn người đi mờ bóng cuối chân trời…”

 

Số 31: “Đừng xáo nước đục đau ḷng c̣ con”Số 32: Hết khôn dồn đến dạiSố 33: Liên khúc năm GàSố 35: Trên đồi cao giữa mây trời lộng gióSố 36: Nhân một tọa đàm khoa học vừa bị giải tánSố 37: Những tấm ḷng bè bạnSố 38: Chuyện đất, chuyện ngườiSố 39: Ai là “Tinh hoa của Tinh hoa” đây?Số 40: Khác nào đem thịt nuôi hổ đói – Giữ sao cho khỏi tai vạ về sau”*

 

Số 41: Mười năm người ấy ra điSố 42: Đục nước, nhưng không béo c̣ — Số 43: Chớ cao giọng dạy dân ḷng yêu nước  —  Số 43b: “Toàn là bất hảo cả”, vậy th́ rồi làm sao đây?Số 44: Tưởng nhớ Hạ Đ́nh NguyênSố 45: Kẻ “bất hảo” – “Nhếch mép cười một phát và quên chúng nó đi”!Số 46: Tổng thống và cơn mưaSố 47: Bỗng nhớ người bạn ở PrahaSố 48: “Chu du thiên hạ để học rùng ḿnh”Số 49: “Giọt nước mắt thương dân – Dân ḿnh phận long đong”Số 50: Ấm trà mẹ pha vào một đêm trăng  — Số 51: Nghĩ về một phẩm cách cao thượngSố 52: Đôi điều về Hồ Ngọc Đại, bạn tôi — Số 53: Vở diễn nhạt nḥaSố 54: Giữa ḍng hoài niệm

 

Trích: Tiếng Dân 24.12.18

 

Mục Thời sự Tạp chí Dân chủ & Phát triển điện tử:  

            www.dcpt.org                                  

hay       www.dcvapt.net                  

                                                     

                                                     

Email: dcvapt@gmail.com

Hiệp Hội Dân Chủ và Phát Triển Việt Nam     Trở về Mục Lục